เที่ยววัดเก่าลุ่มแม่น้ำป่าสัก ณ สระบุรี ที่ วัดเขาแก้ว
หลังจากที่ได้ไปเที่ยวและแนะนำให้รู้จักกับวัดวาอารามเก่าแก่ในลุ่มแม่น้ำป่าสักไปถึง 3 วัด อันได้แก่ วัดสมุหประดิษฐาราม, วัดพะเยาว์ และวัดจันทบุรีไปแล้ว วันนี้เราจะมาแนะนำอีกวัดหนึ่งซึ่งมีงานสถาปัตยกรรมที่น่าสนใจ แปลกประหลาดกว่าวัดอื่นๆในลุ่มน้ำเดียวกัน มีประวัติศาสตร์อันเก่าแก่ผูกโยงอยู่กับวัดแห่งนี้ด้วย วัดโบราณนี้จะเป็นวัดอื่นใดไปไม่ได้นอกจากวัดเขาแก้ว ที่ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่อำเภอเสาไห้เช่นเดียวกับวัดอื่นๆที่ได้กล่าวถึงมาแล้ว
ตามประวัติของวัดเขาแก้วหรือวัดเขาแก้ววรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร แม้ประวัติตามตรงจะไม่เป็นที่แน่นอนว่าวัดแห่งนี้สร้างขึ้นเมื่อใด หากแต่ตามข้อสันนิษฐานทางโบราณคดีเชื่อได้ว่าวัดแห่งนี้น่าจะเป็นพระอารามเก่าแก่ที่สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นอย่างน้อย ดังปรากฏหลักฐานภายในวัดเช่นกลุ่มพระพุทธรูปประธานที่มีลักษณะทางศิลปกรรมย้อนกลับไปได้ถึงสมัยอยุธยา รวมถึงใบเสมาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับใบเสมาของวัดพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี ที่สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าทรงธรรม ต่อเนื่องมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ วัดเขาแก้วก็ได้มีการบูรณะปฏิสังขรณ์พระอุโบสถขึ้น โดยมีการขยายขนาดของพระอุโบสถให้ใหญ่กว่าของเดิม ก่อกำแพงรอบของพระอุโบสถขึ้นใหม่ สร้างกุฏิไว้ด้านทิศเหนือของพระเจดีย์ โดยงานบูรณะใหญ่เช่นนี้น่าจะเริ่มขึ้นอย่างจริงจังในสมัยรัชกาลที่ 4 เป็นอย่างน้อย
หลักฐานสำคัญที่แสดงว่าวัดแห่งนี้มีความเก่าแก่ถึงสมัยรัตนโกสินทร์และเป็นหลักฐานสำคัญในเรื่องนี้ ได้แก่ จารึกที่มณฑปห้ายอด ที่ตั้งอยู่ใกล้กับเจดีย์ประธานรูปทรงแปลกประหลาด สูงตระหง่านของวัด โดยมีเนื้อความในจารึกระบุไว้ว่า “นายอัย อปานนท์ สร้างเมื่อพศ ๒๓๑๓ … อปานนท์ ปฏิสังขรณ์เมื่อวันที่ .. มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๐๕” จากเนื้อความข้างต้นนี้ย่อมแสดงว่าวัดเขาแก้วน่าจะเป็นวัดมาตั้งแต่สมัยอยุธยา สืบเนื่องมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์จึงมีการสถาปนาวัดขึ้นใหม่ พร้อมทั้งการซ่อมสร้างครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ของวัดด้วย
สิ่งที่น่าสนใจอีกประการหนึ่งของวัดเขาแก้ว คือ วิวทิวทัศน์ที่แตกต่างไปจากวัดอื่นๆในย่านลุ่มน้ำเดียวกัน เนื่องจากวัดเขาแก้วตั้งอยู่บนเนินเขาเตี้ยๆ ริมแม่น้ำป่าสัก การไปเที่ยวชมวัดเขาแก้วนอกจากจะได้เรียนรู้ความเก่าแก่ของพื้นที่ประวัติศาสตร์ลุ่มน้ำป่าสัก จึงเป็นโอกาสให้ท่านผู้เยี่ยมชมได้เห็นทัศนียภาพพร้อมกับเสพศิลปกรรมโบราณลุ่มน้ำป่าสักที่เห็นไม่ได้และหาไม่ได้จากทิวทัศน์ของวัดอื่นๆอีกด้วย หากท่านใดประสงค์จะติดตามไปดูความสวยงามและเก่าแก่ของวัดเขาแก้ว ก็สามารถไปได้โดยง่ายเพียงยักย้ายจากวัดสมุหประดิษฐารามไปเพียงไม่ถึง 1 กิโลเมตร ท่านจะเห็นยอดเจดีย์สีขาวตระหง่านเป็นที่สังเกตและเป็นหมุดหมายให้ติดตามโดยง่าย