เที่ยววัดเก่าลุ่มแม่น้ำป่าสัก ณ สระบุรี ที่วัดพะเยาว์
ขยับมาจากวัดสมุหประดิษฐารามเพียงแค่ฟากฝั่งแม่น้ำป่าสัก ก็เป็นสถานที่อีกแหล่งหนึ่งที่เราจะมาแนะนำกันในบทความนี้ ได้แก่ วัดพะเยาว์ ตำบลศาลารี อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี วัดแห่งนี้เป็นที่ประดิษฐานของพระพุทธรูปทองคำ หรือในอีกชื่อหนึ่งคือ “พระพุทธรัชสุวรรณมงคล”
ตามประวัติของหลวงพ่อทองคำระบุไว้ว่า พระพุทธรูปทองคำวัดพะเยาว์ เดิมเป็นพระพุทธรูปที่ถูกประดิษฐานอยู่กลางบริเวณวัดร้างแห่งหนึ่งในอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยลงรักพอกปูนปิดบังไว้ทั้งองค์ เพื่อหลบหลีกเหตุการณ์เมื่อคราวเสียกรุงครั้งที่ 2 ปี พ.ศ.2310
ต่อมาจนกระทั่ง พ.ศ.2420 ชาวบ้านศาลารีไทย หมู่ 3 ตำบลศาลารีไทย อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี ได้สร้างสำนักสงฆ์ขึ้นในหมู่บ้านชื่อว่า “อุทิศสโมสร” แต่ขาดพระพุทธรูปขนาดใหญ่ไว้กราบไหว้บูชา และได้ทราบว่าบริเวณวัดร้างที่อำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีพระพุทธรูปปูนปั้น ปล่อยทิ้งไว้ตากแดดตากฝน ไม่มีผู้ใดสนใจ จึงได้ไปอัญเชิญพระพุทธรูปปูนปั้นองค์นี้มาประดิษฐานไว้ที่ วัดอุทิศสโมสร จนเมื่อประมาณปี พ.ศ.2478 เกิดปัญหาขาดแคลนน้ำ เกิดภาวะฝนแล้ง จึงได้อพยพไปอยู่ที่อื่น ปล่อยให้วัดอุทิศสโมสรทิ้งร้างไป พระพุทธรูปปูนปั้งองค์ใหญ่นี้จึงไม่มีผู้ใดดูแล ปล่อยทิ้งไว้ตากแดดกรำฝน เป็นเวลาหลายปีเฉกเช่นเดียวกับตอนที่เคยประดิษฐานอยู่ในวัดร้างอำเภออุทัย
ล่วงลุถึงปี พ.ศ.2484 วัดพะเยาว์ จังหวัดสระบุรีแห่งนี้ก็ต้องการหาพระพุทธรูปไว้เป็นพระประธานในพระอุโบสถองค์ใหม่ ชาวบ้านคุ้มวัดพะเยาว์ในเวลานั้น จึงได้ไปอัญเชิญพระพุทธรูปที่วัดอุทิศสโมสร ซึ่งในตอนนั้นมีสภาพร้างไปแล้ว มาเป็นพระประธานในอุโบสถตามที่ประสงค์เอาไว้
ต่อมา ชาวบ้านคุ้มวัดพะเยาว์ได้ไปนิมนต์พระเทพวิมลโมลีมาเป็นพระอุปัชฌาย์ ท่านได้พบว่าพระประธานในพระอุโบสถแม้จะมีลักษณะดีงามและสวยงาม แต่ก็เป็นที่น่าสังเกตว่าตามองค์พระนั้นมีรอยปูนกระเทาะ กระดำกระด่างไปถ้วนทั้งองค์ ซึ่งไม่สมควรที่จะปล่อยทิ้งไว้ จึงให้ชาวบ้านช่วยกันกระเทาะปูนที่พอกองค์พระออกเสียทั้งหมด และได้พบความจริงอีกข้อหนึ่งว่าภายใต้ชั้นปูนที่ห่อหุ้มองค์พระไว้นั้นเนื้อโลหะทองคำทั้งองค์ เมื่อทราบความนี้ จึงได้มีการเชิญเจ้าหน้าที่กรมศิลปากรมาตรวจสอบ และพบว่าพระพุทธรูปองค์นี้ เป็นโลหะทองมีเนื้อประสมเป็นทองคำถึง 70 % ชาวบ้านจึงพากันเรียกพระพุทธรูปองค์นี้ว่า หลวงพ่อทองคำ ตามเนื้อตาที่ได้ประจักษ์เห็นนับตั้งแต่นั้นมา
จะเห็นได้ว่าวัดพะเยาว์ แม้จะเป็นวัดใหม่ที่ก่อตั้งในราว พ.ศ.2480 ได้ไม่นานนัก แต่วัดแห่งนี้ก็เป็นสถานที่เก็บรักษาพระพุทธรูปที่สำคัญองค์หนึ่งทางพุทธศิลป์ ทั้งยังเป็นพระพุทธรูปที่มีรูปลักษณ์เนื้อลักษณะเป็นทองคำที่หาได้ยากยิ่งนัก การแวะเที่ยววัดสมุหประดิษฐารามพวงด้วยวัดพะเยาว์จึงสมควรเป็นอย่างยิ่งที่ทุกๆท่านที่มีโอกาสได้ไปเที่ยวจังหวัดสระบุรีควรกระทำด้วย